Zgodność z przepisami i AML (zapobieganie praniu pieniędzy i zwalczanie finansowania terroryzmu)

Badanie przeprowadzone przez Association of Certified Fraud Examiners wykazało, że sygnaliści są odpowiedzialni za ujawnienie 43%* przypadków nadużyć finansowych. Implementacja do polskiego porządku prawnego dyrektyw unijnych – Piątej Dyrektywy o Przeciwdziałaniu Praniu Pieniędzy oraz Dyrektywy o Ochronie Informatorów o Nieprawidłowościach – oznacza zmiany dla podmiotów gospodarczych w obszarze compliance. Na czym dokładnie polegają?

Jak można przeczytać na stronie roedl.pl, compliance w firmie to zbiór zasad postępowania. Głównym celem wdrożenia systemu zgodności jest zapewnienie, że podejmowane działania są zgodne z obowiązującymi przepisami. W ten sposób przestrzeganie przepisów pozwala uniknąć zarówno problemów prawnych, jak i utraty zaufania, co może być szczególnie poważne w przypadku instytucji finansowych. Jednym z elementów systemu zgodności organizacji jest ochrona sygnalistów. Kim są sygnaliści, jaka jest ich rola i jakich zmian można oczekiwać w zakresie ich ochrony?

Najprościej rzecz ujmując, sygnaliści to osoby, które zgłaszają nieprawidłowości zaobserwowane w organizacji. Sygnalistami są często pracownicy, ale mogą nimi być także współpracownicy (np. osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych). Nieprawidłowości mogą polegać na nielegalnych praktykach, nieprzestrzeganiu prawa lub różnych nadużyciach. W praktyce informacje przekazywane przez sygnalistów mogą być pomocne np. w zwalczaniu prania brudnych pieniędzy. Stąd potrzeba zmiany sposobu myślenia o sygnalistach (słowo to nie może mieć pejoratywnej konotacji, jak „sygnalista”) i ochrony ich przed reperkusjami ze strony przełożonych lub współpracowników.

Doświadczenie pokazuje, że ochrona osób zgłaszających przypadki naruszenia leży także w najlepszym interesie organizacji. Kierownictwo firmy nie zawsze jest świadome nadużyć. Uzyskując informacje, może wdrożyć niezbędne środki.

Instytucja sygnalisty istnieje już w polskim systemie prawnym, m.in. w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu). Zgodnie z tą ustawą sygnalista ma prawo do daleko idącej ochrony. Zakres tej ochrony zostanie rozszerzony wraz z wdrożeniem tzw. piątej dyrektywy AML.

Jakie zmiany przyniosło wdrożenie piątej dyrektywy AML?

Nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy podyktowana została wdrożeniem przepisów piątej dyrektywy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. W katalogu nowych rozwiązań znalazło się m.in. poszerzenie kręgu instytucji obowiązanych. Czym są instytucje obowiązane?

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy określa, że instytucje obowiązane muszą opracować i wdrożyć wewnętrzne procedury anonimowego zgłaszania (m.in. przez pracowników) faktycznych lub potencjalnych naruszeń przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Do tej pory na liście znajdowały się banki, instytucje płatnicze, firmy inwestycyjne i pośrednicy ubezpieczeniowi, ale także np. podmioty świadczące usługi księgowe. Z kolei rozszerzenie objęło:

Przedsiębiorcy zajmujący się handlem dziełami sztuki, przedmiotami kolekcjonerskimi i antykami, jeśli prowadzą np. galerie sztuki, jeśli wartość transakcji wynosi co najmniej równowartość 10 000 euro.

Przedsiębiorcy, którzy świadczą usługi polegające na składaniu zeznań podatkowych, prowadzeniu ewidencji podatkowej, udzielaniu porad lub wyjaśnień w zakresie przepisów podatkowych lub celnych, a nie są doradcami podatkowymi: księgowi.

Z przeprowadzonej analizy wynika, że lista podmiotów zobowiązanych została rozszerzona m.in. o wspomnianych wyżej przedsiębiorców specjalizujących się w handlu antykami. Wniosek jest taki, że w przeszłości handel dziełami sztuki był wykorzystywany do finansowania terroryzmu.

Jak chronieni są sygnaliści?

Firmy, które są zobowiązane do wdrożenia procedury informowania o nieprawidłowościach, muszą przestrzegać przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. To z kolei określa, jakie elementy powinna zawierać procedura i jak należy chronić osoby zgłaszające przypadki naruszenia.